Onze cyber security architect Nick Nieuwenhuis geeft in dit artikel meer tekst en uitleg. Hij begeleidt organisaties bij hun eerste stappen richting post-quantum cryptografie (PQC).
Niemand weet wanneer Q-day komt: 2029, 2030 of later?
Wachten op Q-day, de dag waarop een quantumcomputer het huidige type versleuteling kraakt, is geen echte keus. De cryptografie die gevaar loopt zit in bijna alles. In je VPN- en TLS-verbindingen. In BitLocker op je laptops. In certificaten, tokens, authenticatie en digitale handtekeningen.
De overheid heeft de eerste stappen al gezet: op 5 oktober stuurde het kabinet de Rijksbrede Quantumstrategie naar de Tweede Kamer. De Rijksoverheid wil haar hoogrisico-systemen eind 2030 quantum-veilig hebben gemaakt met post-quantum cryptografie (PQC). En ook bedrijven zoals Microsoft, Google en Cloudflare mikken voor hun eigen migratie op 2029.
Maar is 2030 op tijd? We legden die vraag voor aan Nick. Zijn antwoord is nuchter, maar laat weinig ruimte om af te wachten. "Het eerlijke antwoord is: dat weten we niet," zegt Nick. "Persoonlijk denk ik dat het na 2030 is. Maar als er ineens een grote technische doorbraak is, kan het ook 2028 of 2029 zijn. Wat we wél weten is dat wie nu niks doet, te laat is.”
De theorie om huidige cryptografie te breken bestaat al tientallen jaren, alleen de hardware is nog niet zo ver
Die quantumcomputer is op dit moment niet krachtig genoeg, maar ook die ontwikkeling gaat de laatste maanden hard, vertelt Nick: “Quantumcomputers worden krachtiger en minder foutgevoelig. De investeringen in Europa, de VS en China lopen in de miljarden.”
Voor risicomanagement maakt het exacte jaartal van Q-day minder uit dan je wellicht denkt. “Je wacht ook niet met het ophangen van rookmelders tot je huis in brand staat”, legt Nick uit. “Dat geldt ook voor quantum security: je bereidt je voor vóórdat het misgaat. Alleen al de inventarisatie kan jaren duren. Daarna moet je de migratie nog uitvoeren.”
Waarom is er dan toch sprake van haast om alles op orde te maken? Omdat Q-day niet het moment is waarop de problemen beginnen. Ze spelen nu al.
Probleem 1: een quantumcomputer hoeft er nog niet te zijn om schade aan te richten
Aanvallers kunnen versleutelde data vandaag stelen en jaren bewaren. Over een paar jaar ontsleutelen ze die alsnog als de nieuwe techniek er is. Dat heet harvest now, decrypt later. "Het risico is er dus nu al," zegt Nick. "Alleen op een ander niveau: bij de data, niet bij de computer." Het probleem zit daarbij vooral in data die tien, vijftien of twintig jaar vertrouwelijk moet blijven. Als deze buit wordt gemaakt, kan dat jaren later alsnog een groot datalek veroorzaken. Daarom is het zaak om dit soort data proactief te beschermen met post-quantum cryptografie.
Probleem 2: je weet niet welke cryptografie wordt gebruikt in software van leveranciers
De grootste uitdaging is volgens Nick niet technisch, maar organisatorisch. Veel organisaties weten niet in welke applicaties, apparaten en koppelingen versleuteling draait, en met welk algoritme. Aangezien je niet kunt migreren wat je niet in beeld hebt, begint het PQC Migration Handbook van AIVD, TNO en CWI met inventariseren:
-
Welke systemen zijn kritiek voor de bedrijfsvoering?
-
Welke data moet langdurig vertrouwelijk blijven?
-
Welke cryptografische algoritmen gebruiken die systemen?
-
Wie is verantwoordelijk voor het updaten van de encryptie: jij of je leverancier?
Dat is ook waar Nick bij klanten mee begint. “Vaak begin je al met een achterstand,” zegt hij. “De vraag welke systemen altijd moeten blijven draaien, is eigenlijk heel basaal. Die heeft nog niks met PQC te maken. Toch is het antwoord vaak niet helder.” Terwijl dat wel de eerste stap is naar een plan van aanpak.
De vraag wie verantwoordelijk is voor het updaten van de encryptie, levert vaak verrassingen op. “Bij grote cloudleveranciers is meestal wel duidelijk wie de migratie oppakt,” zegt Nick. "Dat zijn ze namelijk zelf." Microsoft, Google en Amazon passen de versleuteling van hun eigen diensten aan. Microsoft wil dat voor zijn kritieke producten en diensten al in 2029 rond hebben. Draaien je applicaties in Azure? Dan mag je ervan uitgaan dat Microsoft het migratietraject leidt. Dan hoef je het vooral te monitoren. Let wel: dat geldt voor hun diensten. “Bij kleinere bedrijven waar je contracten mee hebt, is dat vaak niet vastgelegd,” zegt Nick. “Dan moet je dat gesprek aangaan.”
Bij een grote organisatie die hij begeleidde, stuitte hij op leveranciers van industriële software die door eenmanszaken zonder aandacht voor security zijn gebouwd. Dat komt erop neer dat een miljardenbedrijf afhankelijk is van de encryptie van de zelfgebouwde software van één persoon. Wie zorgt er dan voor dat die versleuteling na Q-day nog standhoudt? Vooral organisaties met veel leveranciers, een geschiedenis van overnames, of verouderde IT-systemen lopen hier tegenaan.
Voor applicaties in de cloud is het eenvoudiger. "Draaien je applicaties in Azure? Dan mag je ervan uitgaan dat Microsoft op korte termijn PQC ondersteunt of faciliteert en het migratietraject leidt," zegt Nick. "Dan hoef je het vooral te monitoren. Bij eigen maatwerk of dat van een leverancier ligt dat heel anders."
Migreren: eerst hybride, dan pas helemaal over
Weet je waar je zelf verantwoordelijk voor bent? Dan volgt een migratieplan. Voor eigen software adviseert Nick een hybride aanpak. Je laat de klassieke versleuteling staan en zet de post-quantum variant ernaast, als de performance dat toelaat. Je data is dan dubbel versleuteld. Wat vandaag gestolen wordt, blijft later onleesbaar. Daarmee plak je het risico nu al af. In de toekomst zet je dan het oude algoritme uit.
“In één keer overstappen kan ook, maar is nog riskant. De nieuwe standaarden zijn jong”, vertelt Nick. “Je kunt beter wachten tot er meer opties zijn die beter getest zijn en al door early adopters worden gebruikt.” NIST publiceerde de eerste drie standaarden in augustus 2024; andere kandidaten zitten nog in een streng proces. In 2022 bleek kandidaat SIKE alsnog kraakbaar.
Advies aan CISO’s: zet quantum security nu in je meerjarenplan
Voor de inventarisatie heb je IT, security, applicatie-eigenaren en de business nodig omdat niemand het complete plaatje kent. IT kent de systemen, applicatie-eigenaren weten welke data en versleuteling erin zitten, en de business bepaalt wat kritiek is en hoe lang data geheim moet blijven. Maar lang niet iedereen heeft kant en klare antwoorden. Hierdoor kan zo’n inventarisatie bij een groot bedrijf met veel leveranciers zomaar twee tot drie jaar duren. Reken je terug vanaf 2030, dan is duidelijk waarom post-quantum cryptografie nu een plek verdient in je meerjarenplan en je volgende budgetronde.
Hulp nodig bij die eerste stap?
Nedscaper helpt je met een risico-inventarisatie voor post-quantum cryptografie. Wij brengen je kritieke systemen, data en cryptografie in kaart met een overzicht van wie verantwoordelijk is. Zo leg je de basis voor een migratie naar versleuteling die bestand is tegen quantumcomputers.